อีโก้ก็คือ "ฉัน" (I) ในภาษาละติน แบบที่บอกไปแล้วเมื่อกี้ มีชื่อภาษาไทยว่า "อัตตา"

ก่อนอื่น ขอทำความเข้าใจเล็กน้อยว่า ชื่อ "อีโก้" ในที่นี้เป็นศัพท์ทางจิตวิทยา ไม่เกี่ยวข้องกับคำในภาษาพูดที่ว่า "XXX มีอีโก้สูงเป็นบ้า!" คำว่า "อีโก้" ในตัวอย่างที่ยกมานั้นมีความหมายในทำนองว่า "สนใจแต่ตัวเอง" หรือ "เอาตัวเองเป็นหลัก" เปรียบได้กับตัว "อิด" ทางจิตวิทยา หรือบาป "Pride" ทางคริสตศาสนา ตกลงกันตามนี้นะครับ

อีโก้ในที่นี้ก็คือ ส่วนของจิตใจมนุษย์ที่เกิดขึ้นเพื่อรักษาสมดุลระหว่างความคำนึงถึงตนเองของ "อิด" และความคำนึงถึงสังคมของ "ซูเปอร์อีโก้" และในท้ายที่สุด อีโก้ตัวนี้จะเป็นผู้ตัดสินใจ เพื่อให้ได้ผลที่น่าพึงพอใจกับทั้งอิดและซูเปอร์อีโก้

อีโก้ตัวนี้ พูดง่ายๆ ก็คือ "คนกลาง" ที่จะมาประนีประนอมระหว่าง "ด้านป่าเถื่อน" กับ "ด้านหัวสูง" ในจิตใจมนุษย์

"เอ้า! แยกๆๆ คนกันเองแท้ๆ เสื_กกัดกันเป็นหมูเป็นหมาไปได้"

"เอาล่ะ! นายอยากเอาคืนไอ้หมอนั่น โทษฐานที่มันแอบด่าพวกเรา ส่วนนายก็อยากให้ปล่อยมันไป เพราะกลัวว่าขืนทำอะไรไปแล้วจะโดนคนอื่นว่าเอาใช่มะ"

"เออ! / ถูกต้องที่สุดเลยครับ!"

"งั้นก็ง่ายนิดเดียว! เราก็แอบแกล้งมันกลับโดยที่อย่าให้คนอื่นรู้เห็นสิ แกล้งเจาะลมในยางรถยนต์มัน เอากาวตราช้างไปหยอดใส่รูกุญแจรถ... อ้อ! อย่าลืมเอาเมล์มันไปสมัครเว็บหาคู่เกย์ด้วยล่ะ"

"โห! แหล่มเลยว่ะ!! / เป็นความคิดที่เลิศหรูอลังการแน่แท้ทีเดียวครับ!!"

"ฮิบๆ ฮูเรย์!!!"

["เอ่อ...???"]

แฮปปี้เอนดิ้ง...

ลักษณะการประนีประนอมกันระหว่างอิดกับซูเปอร์อีโก้ โดยมีอีโก้เป็นตัวกลางนี้ คุณภูมิขอยกตัวอย่างอีกสักครั้ง โดยเอาตัวอย่างเดียวกับที่ใช้ในตอนต้นเอนทรี

-ซาโยนาระ คุณครูผู้สิ้นหวัง (Sayonara Zetsubou-Sensei) เล่ม 5 ตอนที่ 43 "หิมะเอ๋ย ลาก่อน"

จากตัวอย่าง จะเห็นว่าด้าน "ซูเปอร์อีโก้" และ "อิด" ของ อ.โนโซมุ (ตัวเอก) พยายามกระซิบบอกให้เขาจัดการกับขยะในมือตามแนวทางของแต่ละตัว ซูเปอร์อีโก้ (เทวดา) จะอ้างกฎระเบียบสังคมที่บอกให้ต้องทิ้งขยะลงถัง ส่วนอิด (ปีศาจ) ก็จะกระตุ้นให้ทำตามความต้องการพื้นฐาน คือต้องการ "ทิ้งกระป๋องนี่เร็วๆ"

สุดท้าย "อีโก้" หรือก็คือตัวโนโซมุเอง ก็เลยเลือกหาวิธีที่สมดุลระหว่างทั้งสองฝ่าย เป็นการประนีประนอมระหว่างซูเปอร์อีโก้และอิดไปโดยปริยาย

อย่างไรก็ดี ไม่ใช่ทุกครั้งเสมอไปที่อีโก้จะทำหน้าที่ประนีประนอมระหว่างอิดกับซูเปอร์อีโก้โดยสมบูรณ์ เพราะบางครั้งอีโก้ก็อาจคล้อยตามด้านใดด้านหนึ่งได้ ขึ้นอยู่กับองค์ประกอบแวดล้อมด้วย แต่ไม่ว่าอย่างไร ผู้ที่ตัดสินใจทุกครั้งก็คืออีโก้ครับ

ถึงตอนนี้ อาจจะยังมีคนงงอยู่ว่า แล้วทำไม "อิด" จึงมักอยู่ในรูปของ "ปีศาจ" หรือ "ตัวแทนความชั่ว" และ "ซูเปอร์อีโก้" จึงมักเป็น "เทวดา" หรือ "ตัวแทนความดี"

คำตอบง่ายนิดเดียวครับ เพราะมนุษย์เราเป็นสัตว์สังคม เมื่อคนหลายคนมาอยู่รวมกันเป็นหมู่คณะ เป็นสังคม เราจึงต้องกำหนดกฎเกณฑ์ ข้อบังคับ รวมไปถึงหลักศีลธรรมเพื่อให้สังคมสามารถดำรงอยู่ต่อไปได้โดยไม่เกิดปัญหา ใครที่กระทำตนเป็นประโยชน์ต่อสังคมหรือคนอื่นในสังคม ก็เท่ากับ "ทำความดี" ส่วนใครที่กระทำสิ่งต่างๆ ตามอำเภอใจตนเอง โดยไม่คำนึงถึงคนอื่นว่าจะเดือดร้อนหรือไม่ ก็เท่ากับ "ทำความชั่ว"

"อิด" ที่คอยยุให้คนเราทำในสิ่งที่ตนเองพอใจ โดยไม่ต้องคำนึงถึงคนอื่น จึงเป็นเหมือน "สำนึกฝ่ายชั่ว" ในจิตใจ ในทางกลับกัน "ซูเปอร์อีโก้" ซึ่งคอยย้ำเตือนให้นึกถึงคนอื่นและสังคมก็เป็น "สำนึกฝ่ายดี"

หวังว่าอันนี้จะพอตอบได้นะครับว่าทำไม "อิด" กับ "ซูเปอร์อีโก้" จึงถูกแทนภาพด้วย "ปีศาจ" และ "เทวดา"

การประยุกต์ใช้

ภาพยนตร์และวรรณกรรมร่วมสมัยหลายเรื่องได้นำแนวคิดเรื่องอิด อีโก้ และซูเปอร์อีโก้ไปดัดแปลงและปรับใช้ให้เข้ากับเนื้อเรื่องของตนเอง เช่น

STAR WARS

ใครที่ติดตามภาพยนตร์สเปซโอเปร่าชุดนี้มาบ้างคงจะพอรู้จักความเชื่อเรื่อง "พลัง" (The Force) ที่เป็นอำนาจเหนือธรรมชาติที่ควบคุมทุกสิ่งในจักรวาลของสตาร์ วอร์ส "พลัง" มีทั้ง "ด้านสว่าง" และ "ด้านมืด" พวกอัศวินเจได (Jedi) ที่ใช้พลังอำนาจของด้านสว่างของพลังเป็นหลักก็จะมีอุดมการณ์สูงส่งในเรื่องการปกป้องผู้อื่น และพยายามตัดขาดจากอารมณ์ความรู้สึกที่ก่อให้เกิดกิเลสตัณหาทั้งมวล เช่น ความโลภ ความโกรธ และความหลง (รวมทั้งความรัก) ส่วนพวกซิธ (Sith) หรือเจไดฝ่ายมืดซึ่งนับถือด้านมืดของพลังก็จะใช้พลังทำทุกอย่างตามที่ตัวเองต้องการ

ถ้าเปรียบเทียบกันแล้ว ด้านสว่างของพลังก็คือด้านซูเปอร์อีโก้ ส่วนด้านมืดก็คือด้านอิดนั่นเอง

เกมส์สตาร์วอร์สในยุคหลังๆ ยิ่งแสดงให้เห็นชัดเรื่องแนวคิดดังกล่าวนี้ อย่างในภาพข้างบนนี้มาจากเกมส์ RPG ในเครือสตาร์วอร์สชื่อ The Knight of the Old Republic (เรียกย่อๆ ว่า KotOR) เกมส์ในชุด KotOR นี้จะดำเนินเรื่องส่วนหนึ่งผ่านทางการเลือกตอบรับบทสนทนากับคนอื่น ซึ่งตัวเลือกต่างๆ จะมีทั้งที่นำพาตัวเราไปสู่ด้านมืดหรือสว่างของพลังได้ ถ้าเลือกตัวเลือกที่แสดงถึงความกล้าหาญ มีเมตตา เสียสละ หรือก็คือตัวเลือกที่ตอบรับซูเปอร์อีโก้ เราก็จะยิ่งเข้าใกล้ด้านสว่างของพลัง แต่ถ้าเลือกตัวเลือกที่แสดงความก้าวร้าว ดิบถ่อย เห็นแก่ตัว หรือตอบรับกับอิด เราก็จะยิ่งเข้าใกล้ด้านมืดของพลัง และหน้าตาอุบาทว์ชาติชั่วมากขึ้น

BLEACH

ตัวละครสองฝ่ายของบลีช คือฝ่ายยมทูต และฝ่ายฮอลโลว์ อาจเรียกได้ว่าเป็นตัวแทนของซูเปอร์อีโก้และอิด พวกฮอล์โลว์เป็นวิญญาณที่เหมือนโดนสัญชาตญาณสัตว์ (อิด) ครอบงำ ดังนั้นเมื่อรู้สึกหิว อยากกินพลังงานวิญญาณ ก็จะรีบไปดูดกินวิญญาณชาวบ้านเพื่อประทังความหิวของตัวเอง ส่วนพวกยมทูต จะว่าไปก็คือ "พลัส" หรือวิญญาณฝ่ายดีที่ถูกยกระดับให้พิเศษขึ้นมาเพราะมีพลังวิญญาณสูงส่งกว่าวิญญาณทั่วไป จึงสามารถใช้พลังต่อสู้ได้ และยังมีอำนาจเหนือวิญญาณธรรมดา อย่างไรก็ดี พวกยมทูตเองก็จะมีธรรมเนียมประเพณี วัฒนธรรม และกฎเกณฑ์ต่างๆ มากมาย ยมทูตบางตนก็ให้ความสำคัญกับการศึกษา กับเชื้อสายผู้ดีที่สูงส่ง บางตนก็ยึดติดกับอุดมการณ์สูงส่ง จึงอาจเรียกได้ว่าเป็นตัวแทนของซูเปอร์อีโก้นั่นเอง

คุโรซากิ อิจิโกะ ตัวเอกของเรื่อง เป็นตัวละครที่แสดงให้เห็นการต่อสู้ประชันกันระหว่างอิดและซูเปอร์อีโก้ในใจได้ชัดเจนที่สุด เพราะมีมากกว่าหนึ่งครั้งในเรื่องที่อิจิโกะต้องเข้าไปในจิตใจของตัวเองเพื่อเผชิญหน้ากับด้านฮอล์โลว์ของตนเอง การต่อสู้กันระหว่างความเป็นยมทูตและฮอล์โลว์ในตัวของอิจิโกะ เปรียบได้ง่ายๆ กับการคัดคานอำนาจกันระกว่างซูเปอร์อีโก้กับอิดในตัวของเขา แต่ในท้ายที่สุด อิจิโกะก็ไม่ได้กำจัดฮอลโลว์หรืออิดในตัวไป แต่แค่สยบไว้และทำข้อตกลงกันเพื่อให้เขาสามารถพัฒนาขีดความสามารถของตัวเองได้ ถ้าพูดแบบจิตวิทยา ก็อาจเรียกได้ว่า อิจิโกะใช้อีโก้ของตัวเอง (คือด้านที่เป็นอิจิโกะจริงๆ ไม่ใช่อิจิโกะที่เป็นยมทูต) เข้ามาประนีประนอมระหว่างอิดและซูเปอร์อีโก้ในตัว เพื่อให้อิดหรือฮอลโลว์ในตัวยอมรับเขาและให้เขายืมพลัง

พวกตัวละครชั้นพิเศษอย่างอาร์รันคาร์ (ฮอลโลว์ที่เข้าใกล้ความเป็นยมทูต) และไวเซิร์ด (ยมทูตที่เข้าใกล้ความเป็นฮอลโลว์) ก็เป็นแบบเดียวกับอิจิโกะ คือไม่ได้ยึดติดกับด้านใดด้านหนึ่งที่ตนเองเป็น แต่ยอมโอนอ่อนเข้าหาอีกด้าน หรือพูดในทางจิตวิทยาก็คือ ยอมให้อีโก้เข้ามาไกล่เกลี่ยระหว่างอิดกับซูเปอร์อีโก้ เพื่อให้ได้มาซึ่งพลังอำนาจที่เหนือกว่า

เรื่องบลีชนี่ใช้ทฤษฎีทางวรรณกรรมวิจารณ์มาจับได้หลายแง่มาก ไว้คุณภูมิคึกมากๆ เมื่อไหร่จะขอลองทำดูนะครับ

กลุ่มตัวละคร "สามเกลอ" (TRIO)

""

ในวรรณกรรม ภาพยนตร์ และเกมส์หลายเรื่อง มักมีกลุ่มตัวละครเอกจำนวนสามตัว ลักษณะนิสัยของตัวละครทั้งสามนี้จะแตกต่างกันไปเพื่อก่อให้เกิดปมขัดแย้ง ความเคลื่อนไหว และการมีปฏิสัมพันธ์อย่างหลากหลาย (ถ้านิสัยเหมือนๆ กันหมดคงน่าเบื่อแย่) หลายต่อหลายครั้งที่ลักษณะนิสัยที่แตกต่างกันของตัวละคร "สามเกลอ" นี้ มักสามารถโยงเข้ากับทฤษฎีอิด อีโก้ และซูเปอร์อีโก้ได้

วิธีการโยงก็ดูได้ไม่ยากครับ ลองดูบทบาทและลักษณะนิสัยของตัวละครนั้นๆ เป็นหลัก

-ตัวละครที่มักทำตัวติงต๊อง บ้าๆ บอๆ ท่าทางซุ่มซ่าม เป็นตัวเรียกเสียงฮา ใจร้อน อารมณ์เสียง่าย กิเลสตัณหาจัด ชอบนำเสนอตนเองให้เด่นดัง หรือบางครั้งก็ชอบอยู่ตัวคนเดียว เก็บตัว ไม่สุงสิงกับใคร = อิด

-ตัวละครที่มักวางท่า วางมาด มีสติปัญญาเฉลียวฉลาดหรือความสามารถสูงส่ง ยึดมั่นรักษากฎเกณฑ์ต่างๆ เป็นชีวิตจิตใจ มีระเบียบวินัย ชอบความสะอาดเรียบร้อย ใจบุญแบบพ่อพระหรือแม่พระเรียกพี่ หรือมีอุดมการณ์บางอย่างที่สูงส่ง = ซูเปอร์อีโก้

-ตัวละครเอกของเรื่อง หรือตัวละครที่ปรากฏตัวให้คนอ่านหรือคนดูเห็นบ่อยที่สุด และมักทำตัวเป็นกันชนระหว่างเพื่อนอีกสองคน = อีโก้

ภาพตัวอย่าง จากทั้งภาพยนตร์ การ์ตูน เกมส์ และอนิเม (ขอไม่แจกแจงนะครับ ไม่งั้นยาว แต่คิดว่าคนที่รู้จักตัวละครเหล่านี้น่าจะจับคู่กันเองได้):

(คนที่รู้จักตัวอย่างสุดท้ายนี่ แสดงว่าอายุพอๆ กับคุณภูมิหรือมากกว่า )

สุดท้าย ลองมาทำแบบฝึกหัดกันเล่นๆ นะครับ

ถ้าคุณเป็นอีโก้ () คุณจะเลือกตอบให้ประนีประนอมระหว่างอิดกับซูเปอร์อีโก้อย่างไรในสถานการณ์เหล่านี้ (คลิกเม้าส์ทาบแถบดำหลังหัวอีโก้แล้วจะเจอคำตอบแบบของคุณภูมิครับ)

-เก็บเงินตกได้หมื่นบาท-

"เก็บเข้ากระเป๋าโลด!"

"หาเจ้าของแล้วคืนเขาเถอะครับ สงสารเขาออก"

"คืนเจ้าของแล้วพูดแง้มๆ เรื่องค่าตอบแทนนิดหน่อยจะเป็นไรไป"

-สาวสวย/หนุ่มหล่อ เดินผ่านมา ตรงสเป็คเลย-

"ฉุด!!!"

"ถ้าคู่กันแล้วก็ไม่แคล้วกันหรอกครับ"

"แอบสะกดรอยตาม ดูว่าเขาชอบอะไร แล้วค่อยหาช่องทางทำความรู้จักสิ"

-เกิดปวดฉี่ระหว่างเดินกลับบ้าน ไม่มีห้องน้ำสาธารณะให้เห็นสักที่-

"ปล่อยมันข้างทางนี่แหละ!"

"อั้นไว้ก่อนครับ แล้วค่อยไปเข้าห้องน้ำที่บ้าน"

"เข้าไปขอใช้ห้องน้ำในร้านขายของหรือห้างสักที่สิ หรือจะไปขอเข้าห้องน้ำตามบ้านชาวบ้านก็ยังดี"

-อยากขึ้นฮอตโพสท์-

"ขอดราก้อนบอลหน่อย แง่งๆ!"

"เขียนให้ดี อัพบ่อยๆ สักวันก็จะมีคนใจบุญให้เราเองครับ"

"?" [ลองตอบกันเองนะครับ ฮี่ๆ]

-ขอบคุณครับที่อ่านมาถึงตรงนี้-